Rafi Demiralay kimdir?

Cami arsasının alındığı iki bahçeden biri Rafi Demiralay'a aittir.

17 Kasım 1935 tarihli Son Posta röportajında, yaşlı bir göçmen hayvanların dayanıksızlığından yakınırken şunu anlatır: “Geçen sabah Rafi'nin öküzü, bayırın alt yanındaki çeşmenin başında ayak diremiş. Hayvan kamçılana kamçılana ölmüş ama bir adım ilerlememiş.”

Aynı kişi mi, aynı aileden mi bilinmiyor. Ancak köyün ilk kışında gazeteye geçen bir ad, on yıl sonra cami arsasını veren kişi olarak karşımıza çıkıyor. O röportaj arşivde

Camiyi kim yaptı? Unvanlara bakmak gerekiyor

Yazıtta geçen iki isim çoğu zaman “mimar” diye anılır. Ama unvanları başka bir şey söylüyor:

S. Yrb. Hilmi Karamanoğlu — yarbay.
S. Ütğm. Nesimi Tanyel — üsteğmen.
Temeli atan General S. Pozantı ise general.

Yani cami, sivil mimarlar tarafından değil, köyde konuşlu birliğin subayları tarafından tasarlanıp yaptırılmıştır. Dönemin ordusunda inşaat işlerini istihkâm sınıfı yürütürdü.

Bu, tümen komutanlığının “destek sağlaması”ndan fazlasıdır: proje ve uygulama doğrudan askerî kadrolara aittir.

Köyün iki kamu binasını da ordu yaptı

Demirtepe'nin bu iki yapısı da aynı dönemde ve aynı kaynakla ortaya çıkmıştır:

Okul, 1942. Birliğin köye konuşlandığı yıl açıldı; tümen komutanlığı inşaata destek verdi. Köy okulu yazısı

Cami, 1945–1947. Temeli bir general attı, yapımını iki subay üstlendi.

Köy 1934'te kuruldu. Kamu yapıları, kuruluşundan sekiz ve on üç yıl sonra, kendi imkânlarıyla değil oraya gelen birliğin imkânlarıyla yükseldi. Aynı birlik ki köyün ilk iki sırasındaki evleri boşalttırmış, okul ve cami arsasını da almıştı.

Yazıt fotoğraflanmalı

Yazıt, bu yazının tek birincil kaynağıdır. Fotoğraflanıp bu sayfaya eklenmesi, kayıtları okurun kendi gözüyle görebileceği bir belgeye dönüştürür.

Ayrıca metnin tamamının harfi harfine okunması işe yarar: “S.” kısaltmasının açılımı, adların tam yazılışı ve varsa başka isimler ancak taştan okunarak kesinleşir.

Köyün ilk yıllarından bugüne ulaşmış yazılı kaynaklar azdır. Bu yazıt onlardan biridir.

On üç yıl nerede ibadet edildi?

Köy 1934'te kuruldu, cami 1947'de açıldı. Arada on üç yıl vardır.

Kasım 1935'te köyü gezen Son Posta muhabiri Naci Sadullah, evleri, tarlaları, tohumu ve öğretmensizliği ayrıntısıyla anlatır ama bir ibadet yapısından söz etmez. O tarihte köyde elli dört hane vardı ve evlerin çoğunun çatısı bile kapanmamıştı.

Bu on üç yılda nerede namaz kılındığı — bir evde mi, açık havada mı, geçici bir yapıda mı — kayıtlarda yoktur. Köyde hatırlayan biri varsa değerli bir bilgidir.