SIĞIRCILIK
 |
Süt
Sığırlarında Doğum, Buzağılama,
Tohumlama ve Sürüden Ayrılma
Kayıtları
1 AMAÇ::Soykütüğü sisteminin yürütülebilmesi için gerekli olan kayıtların, düzenli ve bir örnek tutulabilmesinin sağlanması bu talimatın amacıdır. |
2 TUTULMASI GEREKEN ASGARİ KAYITLAR:
 |
a) Soykütüğü sistemi içerisindeki bir inekten doğan hayvanların, sistemin gerektirdiği aşağıdaki bilgilerinin toplanması ve buzağının bilgi işlem merkezi tarafından Ek 1’deki gibi doğum bildirim formu ile belgelendirilmesi gerekir |
-
Soykütüğü numarası
- Doğum tarihi
- Doğum tipi (normal, zor)
- Doğum şekli (tekiz, ikiz vb.)
- Ana ve baba no
b) Her inek için laktasyonunun başlamasını
sağlayan ve süt verim denetlemesi sonuçlarının
girilebilmesini sağlayacak buzağılama olayının
aşağıdaki bilgileri içerecek şekilde tespiti
yapılmalıdır.
- Buzağılama tarihi
- Buzağılama tipi (normal, zor)
- Buzağılama şekli (tekiz, ikiz vb.)
c) Soykütüğü sistemi içerisindeki her hayvanın
tohumlanması ile ilgili aşağıdaki bilgilerin
tespitini içerecek bilgi edinme sisteminin
oluşturulması gerekir.
- Tohumlanan hayvanın numarası
- Tohumlayan boğanın adı
- Tohumlayan boğanın numarası
- Tohumlama tarihi
- Tohumlama sayısı
- Tohumlayıcının adı soyadı veya kodu
d) Soykütüğü sistemi içerisindeki bir işletmede
bulunan hayvanların sürüden çıkışları
durumunda aşağıdaki bilgilerin tespitini
içerecek bilgi edinme sisteminin
oluşturulması gerekir.
- Hayvanın numarası
- Sürüden çıkış tarihi
- Sürüden çıkış sebebi: Damızlık satış, kasaplık
satış, ölüm, diğer vb.
 |
3 Yetki:Temel esasları içeren faaliyetleri yürütme ve bu bilgileri edinme yetkisi, soykütüğü sistemini yürütmeye yetkili kuruluşa aittir. Soykütüğü sistemini yürütmeye yetki almak üzere Bakanlığa müracaat eden kuruluş bu faaliyette yararlanacakları imkanları ve |
bilgi edinme sistemini açıkça tanımlamak ve çalışmalarını tarafsızlık ve objektiflik ilkelerine uygun olarak gerçekleştireceklerini taahhüt etmek zorundadırlar.
4 Çalışma Kuralları:
- Bu faaliyetlerde yer alan bilgilerin toplanması en fazla 1 aylık aralıklarla gerçekleştirilecektir.
-
Elde edilen bilgilerin güvenilirliği
sağlanmalıdır.
Soykütüğü Belgesi
1 Amaç:
Soykütüğüne kayıtlı sığırlara, kayıt
niteliklerine bağlı olarak belge verilmesi
işlemlerinin düzenlenerek birörnek hale
getirilmesi bu talimatın amacıdır.
2
Yetki:
- Soykütüğü belgesi düzenleme yetkisi, Bakanlık
ve Bakanlığın yetki verdiği kuruluşa aittir.
- Soykütüğü belgesi düzenlenmesi, Türkiye’de tek
bir merkezde yapılır. Düzenlenen belgeler belge
talep eden ve soykütüğü sistemini yürütmeye
yetkili kuruluşa verilir.
- Belgelerde, düzenleyen ve soykütüğü sistemini
yürüten kuruluşun imzası ve mühürü olmalıdır.
Aksi halde belgenin hiçbir geçerliliği yoktur.
3
Temel Esaslar:
-
Bir sığırın belge alabilmesi için mutlaka
kendisinin, annesinin ve babasının soykütüğüne
kayıtlı olması gerekir.
- Belge alacak sığırın soykütüğünde bulunması
gereken asgari bilgileri de şunlardır:
- Soykütüğü numarası
- Doğum tarihi
- Cinsiyeti
- Irkı
- Baba numarası ve doğum tarihi
- Ana numarası ve doğum tarihi
4 Soykütüğü Belgeleri:
a)
Safırk Sertifikası:
Hem kendi hemde soylarının süt verim bilgileri olmayıp, sadece temel esaslarda belirtilen bilgilere sahip hayvanlara talep edilmesi halinde “Safırk Sertifikası” adı altında ve Ek 1’de bulunan belgeye benzer bir belge düzenlenir.
b) Damızlık Belgesi:
Temel esaslarda belirtilen bilgilerle birlikte süt verim ve/veya damızlık değerine sahip olan sığırlara “Damızlık Belgesi” adı altında Ek 2’de bulunan belge düzenlenir.
5 Damızlık Belgesinde Bulunacak Asgari Veriler:
- Sığırın soykütüğü numarası,
- Doğum tarihi,
-
Cinsiyeti,
- Irkı,
- Baba numarası ve doğum tarihi,
- Ana numarası ve doğum tarihi,
- Ananın ve/veya anneannenin süt verimleri,
- Hayvanın doğduğu ve son bulunduğu işletme sahibinin adı ve adresi,
- Belgeyi düzenleyen ve onaylayan kurumların mührü ve onaylayan şahsın adı, imzası.
6 Damızlık Belgesi Düzenlemede Aranan Koşullar:
a) İneklerde ve Genç Sığırlarda Aranan Koşullar:
Soykütüğüne kayıtlı inek ve genç sığırlara damızlık belgesi verilebilmesi için asgari şu bilgilere sahip olması gerekir:
- Hayvanın kendisi veya annesi veya anneannesine ait en az bir laktasyon süt verimi biliniyor olmalı,
- Hayvanın kendisi veya annesi veya anneannesine ait süte göre damızlık değeri biliniyor olmalı,
- Hayvanın babası, suni tohumlama boğası veya annesinin (babaanne) en az bir laktasyon süt verimi bilinen tabii tohumlama boğası olmalıdır.
b) Tosun ve Boğalarda Aranan Koşullar:
Soykütüğüne kayıtlı tosun ve boğalarda damızlık belgesi verilebilmesi için asgari şu bilgilere sahip olması gerekir:
- Boğaların damızlık değeri tahmin edilmiş olmalı,
- Tosunlar, ineklerde aranan şartlara sahip olmalı.
Islah Programı
1 Amaç:
Türkiye’de ihtiyaç duyulan denenmiş (yavru verimlerine göre değerlendirilmiş) kaliteli boğa yetiştirmek amacıyla uygulanacak döl kontrolü (yavru testi veya progeny test) çalışmalarını düzenlemek ve yönlendirmek bu talimatın amacıdır.
2 Yetki ve Sorumluluk:
Damızlık boğa yetiştirme, test etme, seçme, bu boğalardan sperma üretme ve pazarlama, test edilmekte olan ve denenmiş boğa spermalarının kullanılmasını düzenleme yetki ve sorumluluğu, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile Bakanlıktan yetki alan kuruluşlara aittir.
Tarım ve Köyişleri Bakanlığı yetki verdiği kuruluşlarca hazırlanacak ıslah programını onaylama ve denetleme yetkisine sahiptir.
3 Islah Amacı:
Gelecekte ulaşılması gerekn verim seviyesi belirlenerek bunu en optimal bir şekilde sağlayacak genotip tanımlanır. Bu genotipi elde etme ve populasyonda yaygınlaştırma yapılacak ıslah çalışmalarının (ıslah programının) amacıdır.
Islah çalışmaları başlatılırken, öncelikle ıslahı yapılacak her ırk ile ilgili ıslah amacı belirlenir. Bunun için populasyon analizi ve ekonomik analizlerin yapılması gerekir. Yapılan analizler sonucunda bugün ve gelecekte hangi verim özelliklerinin veya özellik gruplarının (örneğin süt verimi, döl verimi, sınıflandırma vb) ekonomik açıdan ne kadar önemli oldukları belirlenir; belirlemelere bağlı olarak ekonomik ağırlık katsayıları hesaplanır. Islahta kullanılacak ölçüt, yapılan hesaplamalar sonucunda bir formül halinde dökümanlaştırılır.
Örnek: Holstein Friesian Yetiştiriciliğinde ıslah amacı:
Laktasyonda (305 günde) % 4 yağlı 7000 kg süt verimi verebilen ergin yaşta 750 kg canlı ağırlığa ve 145 cm sağrı yüksekliğine ulaşan; sağlam yapılı ve sağlıklı; beklenen yüksek verimi verebilecek beden kapasiteli; hayvana rahat hareket yeteneği sağlayacak ayak ve tırnak yapılı; makinayla sağıma elverişli ve kolay sağılabilen, kapasiteli bir memeye sahip genotip elde etmek ve populasyonda yaygınlaştırmak.
Damızlık Değeri (süt) = süt verimi x eko.katsayı + yağ verimi x eko.katsayı
Damızlık Değeri(sınıf.)= sağrı yük. x eko.katsayı +……..+ tırnak x eko.katsayı
Top.Dam.Değ.= DDsüt x Ağ.Katsayısı + DDsın x Ağ.Katsayısı
4 Islah Modeli:
Planlanacak ıslah programları, suni tohumlamaya dayalı yürütülen denenmiş boğa elde etme ve bunlardan etkin yararlanmayı hedefleyen programlardır.
Bu programlarda, aday boğa ana ve babaları damızlık değerlerine göre seçilir; bunlardan elde edilen erkek buzağılar döllerine göre değerlendirilmek üzere teste tabi (döl kontrolü) tutulur; döl kontrolünde başarılı olanlar denenmiş boğa olarak suni tohumlamada kullanılır.
Bu nitelikteki programların temel özelliği populasyonda beklenen genetik ilerlemenin ağırlıkla babaların seçimiyle gerçekleştirilmesidir.
Damızlık değeri yüksek ineklerden yararlanma oranını yükseltmek amacıyla çoklu yumurtlatma (süper ovulasyon) ve embriyo transferi gibi biyoteknolojileri kullanan modeller koşulların uygun olması halinde gelecekte dikkate alınabilirler.
5 Islah Programlarında Öngörülen Faaliyetler:
a) Populasyon ve Çalışma Alanını Tanımlama
Islah amacı tanımlandıktan sonra, ıslah programına doğrudan ve dolaylı katılacak olan populasyonun ve bu populasyonun yaygın olduğu bölgeler tanımlanır.
Populasyon tanımında, toplam inek sayısı, işletme sayısı, tohumlama oranı gibi parametrelerin yanısıra populasyon analizi sonucunda elde edilebilen (ekonomik öneme sahip özellikler bakımından) verim seviyesi, kayıtlı ve kayıtsız inek sayısı gibi bilgiler açık bir biçimde yer alırlar.
Programın uygulanacağı alanı tanımlarken, öncelikle ulaşım ve üretim imkanları üzerinde durulur. Faaliyetleri etkiliyebilecek organizasyonlar da bu tanım içerisinde yer almalıdırlar.
b) Islah Populasyonu
Soykütüğüne kayıtlı, verimleri kontrol edilen ve denenmiş ya da aday boğa spermalarıyla tohumlanan ineklerin oluşturduğu grup, ıslah populasyonu olarak adlandırılır. Islah çalışmaları bu populasyonda yapılır ve burada elde edilen genetik ilerleme populasyonu oluşturan diğer hayvanlara suni tohumlama yoluyla aktarılır.
Islah populasyonunun büyük olması damızlık çalışmalarının başarısını doğrudan etkiler. Asgari sayı 10.000 baş inek olarak kabul edilebilir. Bunun yanında ıslah populasyonunun ana populasyon içindeki payı en az % 10 olmalıdır. Bu oran, populasyonu temsil etmek ve ona etkin ve ekonomik hizmet etmek ile ilgilidir.
Islah populasyonunda yapılan soykütüğü, verim kontrolleri ve tohumlama faaliyetlerinin ilgili talimatlara uygun bir şekilde yapılması zorunludur.
c) Damızlık Değer Tahminleri
Damızlık değer tahmini talimatı gereğince her 6 ayda bir damızlık değer tahminleri yapılır ve yayınlanır.
d) Boğa Analarının Seçimi
Damızlık değer sonuçlarına bağlı olarak en başarılı inekler boğa anası adayı olarak seçilirler. Bu inekler görevli bir ıslah komisyonu tarafından yerinde incelenerek uygun görülenlerin sahipleri ile sözleşme yapılır. Sözleşme ineklerin komisyon tarafından önerilecek bir boğanın spermasıyla tohumlanmasını ve erkek buzağı doğması halinde, doğumu izleyen ilk 6-16 hafta içerisinde ıslah programını yürüten kuruluşa, önceden belirlenen bir bedel karşılığında satışını kapsamalıdır.
Her yıl aday boğa anası olarak seçilen inek sayısı, ıslah populasyonundaki inek sayısının % 5’ini aşmamalıdır.
e) Boğa Babalarının Seçimi
Programın başarısının temelini oluşturan boğa babası seçimi, damızlık değer tahminleri sonuçlarına bakılarak düzenli bir şekilde en az 6 aylık aralıklarla yapılır. Gelecek kuşakta damızlık olarak kullanılacak boğaların elde edilmesi amacıyla boğa analarını tohumlayacak olan bu boğalar, boğa anası sayısına bağlı olarak en az 2 baş/yıl şeklinde seçilir.
Başka ıslah programlarından ve sürülerinden elde edilmiş seçkin boğalar da boğa babası olarak kullanılabilir.
Kuşaklararası süreyi kısaltmak ve tohumlamaları
planlı uygulayabilmek amacıyla boğa babaları en
fazla 1 yıllık bir süre için boğa analarını
tohumlamada kullanılırlar. Daha sonra bu
boğaların spermaları damızlık sürüyü oluşturan
diğer ineklerin tohumlanmasında kullanılmak
amacıyla satışa sunulur.