|
KOYUNCULUK
 KOYUNCULUK
Koyun
et, süt, yapağı, deri ve gübreleri ile insanlara
ekonomik güç veren önemli bir hayvandır.Hem çiftçi
hem de ülke ekonomisini kalkındırmak için
koyunculuğun yay gınlaştırılma sı gereklidir. Ama
bakım ve beslenme koşullarının iyileştirilmesi, öte
yandan koyunların saf yetiştirme ve melezleme yolu
ile ıslah edilerek verimliliğin artırılması şarttır.
Öyleyse koyunculuğun doğal ve ekonomik koşulların
gerektirdiği yönde gelişebil mesi için, mevcut
yetiştirme tekniklerinin geliştirilmesi ve
yetiştiricilerin yenilikleri bilmesi ve uygulaması
gerekir.Koyunculuk yapmaya karar verdiğimiz takdirde
önce likle yaşadığımız bölgeyi iyi tanımamız ve ona
göre uygun ırkla çalışma yapmalıyız.
Genel olarak Anadolu’nun iç kısımlarında yağlı
kuyruklular, denize yakın bölgelerde ince
kuyruklular yaygındır. Yağlı kuyruklu koyunlar
Morkaraman, Akkaraman, Dağlıç ve İvesidir. İnce
kuyruklu koyun ırklarımız ise Kıvırcık, Sakız,
Karayaka ve Merinostur.
MORKARAMAN
Genel
olarak Doğu İllerimizde yetiştirilir. Vücut renkleri
kızıldan mora kadar değiş mekte baş, burun, karın
altı ve bacaklar çıplaktır. Yağlı
kuyrukludur.Anaçlarda canlı ağırlık 50-60 kg, süt
verimi 50-60 Litre kirli yapağı verimi 2-2,5 kg.
olup her 100 koyundan 95-105 kuzu alınmaktadır.Süt
kesiminden sonra 3 aylık besleme ile 20-25 kg.
karkas alınabilir.
AKKARAMAN
KOYUNU
Batıda
Eskişehir ve Kütahya’dan başlayarak Doğuda Sivas’a
kadar, sahil bölgeleri dışında Orta Anadolu’da ve
geçit bölgelerinde yetişir.
Bunlarda vücut beyaz renkli yapağı ile örtülüdür.
Ağız, burun, göz çevresi, kulak ve ayaklarda siyah
lekelere rastlanır. Yağlı kuyrukludur.
Anaç koyunlarda canlı ağırlık 40-45 kg. süt verimi
50-60 Litre kirli yapağı verimi 1,5-2 kg.dır. 100
koyundan 100-110 kuzu alınır.
Süt kesiminden sonra 3 aylık besleme ile 20-22 kg.
karkas verebilir.
DAĞLIÇ
KUYUNU
Sakarya
nehrinden başlayıp Ege Bölgesinin kıyı İllerine
kadar uzanır.
Vücut
beyaz renkli, kaba karışık yapağı ile örtülüdür.
Ağız, burun, göz etrafları ve ayaklarda siyah
lekeler görülür. Erkekler helezoni boynuzlu, dişiler
boynuzsuzdur. Kuyruk yağlı olup kalp şeklindedir.
Anaç
koyunlarda canlı ağırlık 35-40 kg., süt verimi 40-50
Litre, kirli yapağı verimi2-2,5 kg.dır. 100 koyundan
90-100 kuzu alınır.
SAKIZ
KOYUNU
İzmir
İlinde özellikle Çeşme İlçesinde yetişir. Vücut
beyaz renkli, kaba-karışık yapağı ile örtülüdür. Baş
ve bacaklarda siyah lekeler vardır. Erkeklerde
kuvvetli, kıvrımlı boynuz bulunur. Dişiler
boynuzsuzdur. Uzun yağsız kuyrukludurlar.Anaç
koyunlarda canlı ağırlık 40-45 kg., süt verimi
120-180 Litre dir. 100 koyundan 180-200 kuzu alınır.
Bu yöre dışına çıkarıldığında bu verim
alınamamıştır.
KIVIRCIK
KOYUN
Trakya
ve Marmara’nın Güneydoğusundaki İllerde Ege
Bölgesinin Manisa, İzmir, Aydın İllerinde
yetişir.Vücut beyaz renklidir. Erkeklerde beyaz
renkli kıvrımlı boynuz olup, dişiler boynuzsuzdur.
İnce uzun kuyruğu vardır.Anaç koyunlarda canlı
ağırlık 40-42 kg., süt verimi 60-90 Litre, kirli
yapağı verimi 1,5 kg. dır. 100 koyundan 110-130 kuzu
alınmaktadır. Et kaliteli olup, süt kesiminden sonra
iki aylık besleme ile 17-18 kg. karkas verebilir.
KARAYAKA
KOYUNU
Karadeniz kıyı şeridinde özellikle Sinop, Samsun,
Ordu, Giresun ve Tokat İllerinde yetiştirilir.Vücut
beyaz renkli kaba yapağı ile örtülüdür. Erkeklerde
kalın kıvrımlı boynuzlar olup, dişilerde boynuz
yoktur. Kuyruk yağsız ince ve uzundur.Anaç
koyunlarda canlı ağırlık 35-40 kg., süt verimi 40-45
Litre olup, kirli yapağı verimi 1,5-2 kg.dır.
İVESİ
KOYUNU
Suriye
sınır boyunda Şanlıurfa, Gaziantep ve Hatay
İllerinde yetişir.Baş ve bacaklar kahverengi vücudu
ise beyazdır. Yağlı kuyruklu koyunlardır. Erkekler
boynuzlu, dişiler boynuzsuzdur.Anaç koyunlarda canlı
ağırlık 44-48 kg. süt verimi 90-155 Litre, kirli
yapağı verimi 2-3 kg.dır.
KARACABEY
MERİNOSU
Balıkesir, Bursa yörelerinde yetiştirilir. Anaç
koyunlarda canlı ağırlık 55-70 kg., süt verimi 50-55
Litre, kirli yapağı verimi 3,5-4 kg.dır.100 koyundan
125-130 kuzu elde edilir. Vücut beyaz renkli kuyruk
ince uzundur. Erkeklerin çok azında boynuz görülür,
dişiler boynuzsuzdur.
KONYA
MERİNOSU
Vücut
beyaz renkli yapağı ile örtülüdür. Erkek ve dişiler
boynuzsuzdur. Kuyruk yağsız ince ve uzundur.
Anaç
koyunlarda canlı ağırlık 54-56 kg., süt verimi 40-50
Litre, kirli yapağı verimi 3,6-3,8 kg. olup, 100
koyundan 130-140 kuzu alınır.
MALYA
KOYUNU
Vücut
beyazdır. Baş ve bacaklarda siyah lekeler
bulunabilir.
Yarım
yağlı kuyruklu koyunlardır. Ancak koyunlarda canlı
ağırlık 45-50 kg.dır, kirli yapağı verimi 2,4-2,8
kg.dır.
GÖKÇEADA KOYUNU
Gökçeada ve Çanakkale çevresinde yetişir. Beyaz
yapağılı ince uzun kuyruklu, küçük cüsseli bir
ırktır. Erkekler boynuzlu, dişiler boynuzsuzdur.
Anaç
koyunlarda canlı ağırlık 35-40 kg.dır, süt verimi
50-60 Litre, kirli yapağı verimi 2-2,5 kg.dır.
TUJ
KOYUNU
Türkiye’nin Kuzeydoğu İlleri Kars, Ardahan ve Iğdır
bölgelerinde yetiştirilir.
Anaç
koyunlarda canlı ağırlık 38-42 kg., süt verimi 55
Litre, koçlarda yapağı verimi 3-5 kg.dır.
HERİK
KOYUNU
Sivas,
Amasya, Sinop, Samsun, Trabzon ve Çorum İllerinde
dağlık bölgelerde yetişir.Küçük cüsseli erkekler
boynuzlu, kuyruk yağlıdır.
HEMŞİN
KOYUNU
Karadeniz sahillerinde Artvin dolaylarında yetişir.
Kahverengi olmalarına karşın siyahları da vardır. Et
ve yapağı kalitesi düşüktür.
TAHİROVA
KOYUNU
Ege ve
Marmara Bölgesinde yetişir. Melezdir. Yavru ve süt
verimi yüksektir.
ÖDEMİŞ
KOYUNU
Batı
Anadolu’da Ödemiş çevresinde yetişir.
DAMIZLIK
SEÇİMİ
Bölgemize göre yetiştiriciliğini yapacağımız koyun
ırkını seçtikten sonra iyi bir damızlıkla işe
başlamak başarıyı arttıran en önemli şartlardan
biridir.
Seçilen
damızlık;
- Vücudu düzgün ve kusursuz
- Kendi ırkının özelliklerini taşıyan
- Yüksek verimli, hastalıksız, döl verimi yüksek ve
uzun ömürlü olmalıdır.
Damızlık olacak etçi koyunda mümkün olduğu kadar
büyük, derin geniş ve dolgun bir vücut yapısı
gözlenmelidir. Baş kısa ve geniş, boyun kısa ve
kalın olmalıdır. Gögüsün geniş derin ve kaburgaların
mümkün olduğu kadar dışa dönük olması istenir.Bol et
veren sırt, bel ve sağrının düz bir hat oluşturması
ve olabildiğince geniş olması istenen etçi
özelliklerdendir.
Damızlık sütçü koyunlarda kemikler ince boyun uzun
vücut yüksek ve uzundur. Sağrı uzun ve arka
bacakları arası büyükçe memeye yer verecek şekilde
olmalıdır.
Karın nisbeten gelişmiş memeler yeter büyüklükte ve
bezel meme özelliğindedir. Baş kuru, asil ve zarif
yapıda olmalıdır. Kulaklar büyük ve nisbeten
sarkıktır. Süt verimi ile tanınmış ırklar boynuzsuz
veya zarif boynuzludur.
Koçun yumurtaları ne kadar büyükse döllenme
kabiliyeti o kadar iyidir.
SÜRÜDEN
AYRILMASI GEREKEN KOYUNLAR
- Dişleri ve tırnakları bozuk olanlar
- Çok yaşlı, çok zayıf koyunlarla kavruk kalmış
koyunlar
- Kısır koyunlar, çok az süt verenler
- Yapağıü kısa, seyrek ve dökülüyorsa
- Özellikle Merinos ve kıvırcıklarda lekeler varsa
- Yapağı körü varsa
Bu tip koyunlar sürüden atılırlar.
DAMIZLIK
KOÇ SEÇİMİNDE DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR
- Kuvvetli ve sağlıklı olmalı
- Irkın bütün özelliklerini göstermeli
- Canlı parlak bakışlı ve hareketli olmalıdır
- Yumurtalıklar torbaya inmiş olmalıdır
- Yapağısı kendi ırkının özelliklerini taşımalı
- Bacaklar kısa ve düzgün olmalıdır
- Sağrısına basıldığında çömelmelidir
Ergin bir koç iyi beslendiğinde ortalama 35-40
koyuna aşabilmektedir.
KOYUNLARDA
ÜREME VE DÖL VERİMİ
Koyunculukta başarılı olmak, düzenli ve çok miktarda
yavru olmaya bağlıdır. Elde edilen yavru sayısı ne
kadar çok olursa sürüde iyileşme o kadar hızlı olur.
Bu da hayvanın ırkına ve beslenmeye bağlıdır.
KOÇA
VERME
Dişi
tokluyu koça vermekte 18 ayı geçmemeliyiz. Sürüdeki
koyunlar pratikte 6-8 yaşlarına kadar, koçlar ise
4-5 yaşlarına kadar damızlık olarak
kullanılabilmektedir.
KIZGINLIK
(KOÇA GELME)
Koyunlarda kızgınlık genelde mevsime bağlıdır.
Kızgınlık 28-30 saat devam etmektedir. Kızgınlık
14-19 günde bir tekrarlanır. Şayet sürüde koç katımı
serbest olarak yapılıyorsa koç sürüde en az 35 gün
kalmasında fayda vardır. Koç katımında önemli faktör
dişilerin kızgınlığa gelmesidir. 20-30 koyuna 1 koç
düşünülür.
KIZGINLIK
BELİRTİLERİ
Koyunlar meleyerek erkek koyunun yanına sokularak
veya birbiri üzerine atlayarak kızgınlığı belli
ederler.Bu dönemde ferç şişmiştir, çora akıntısı
gelir ve sık sık idrar yapar.
KOYUNLARDA
SAĞIM
Bir
koyunda elde edilen gelirin %45’i etten, %15’i
yapağı ve yapağıdan, %40’da süttendir. Bu yüzden
sağım ve süt üretiminde çok önemli yer tutar.
Sağımda dikkat edilecek konular;
- Meradan dönen hayvan hemen sağıma alınmaz. Bir
saat kadar dinlendirilir.
- Sağımda hayvanlara sert muamele yapılmaz
- Günde iki sağım yapıldığında sabah ve akşam
sağımları arası en az 10 saat olmalı
- Soğuk ve kırağılı günlerde sabah sağımı daha geç
sıcak günlerde daha erken yapılır
- Uzak meradaki hayvanlar olduğu yerde sağılır
- Sağım seri ve kısa sürede yapılmalıdır. 2-2,5
saatte 100 koyun sağılabilir
- Sağımdan önce memeler ve kaplar mutlaka
temizlenir.
KOYUNLARDA
BESLENME
Koyunlarda beslenmeyi dört bölümde inceleyebiliriz.
1- Koç katımında beslenme
2- Gebelikte beslenme
3- Süt veriminde beslenme
4- Verimsiz dönemde beslenme
1- Koç Katımında Beslenme :
Koç katımından 2 hafta önce başlayarak 6 hafta günde
400 gr.dan başlayarak 700-800 gr.a kadar fabrika
yemi veya arpa, yulaf karışımı ile ek yemleme
yapılır.
2-
Gebelikte Besleme :
Gebelikte ilk üç ay mera iyi ise ek yeme gerek
yoktur. Son 45 günde 300 gramdan başlanarak doğuma
kadar 800 grama çıkılarak ek yemleme yapılır.
3- Süt
Döneminde Besleme :
Tek
kuzulu koyunlara günlük 700 gr. dane yem karması,
ikiz kuzulu koyunlara da 1 kg. dane yem karması
verilir.
Verimsiz dönemde mera ve anız otlatması kafi
gelmektedir.
DAMIZLIK
KOÇ BAKIMI
- Günde 1 kg. kadar yulaf
- Her gün biraz yeşillik
- Yeteri kadar hareket
- Kırkım yapılması
- Sabahları yemden önce bir tane taze yumurta
yedirmeliyiz.
Bunlar yapılırsa koçların aşım kabiliyetleri
yükselir, beklenen verim elde edilir.
KUZU
BÜYÜTÜRKEN ŞU HUSUSLARA DİKKAT EDELİM
- Kuzu bölmelerinin altı temiz ve kuru olmalı, hava
cereyanı olmamalıdır
- Kuzu bölmelerinde kuzular sıkışık olmamalıdır
- Kuzunun anasını emip emmediği izlenmelidir
- Kuzulara 15 günden sonra kuru ot ve kuzu başlangıç
yemi verelim
- Kuzular meraya çıkmaya başlayınca otlama öncesi
bir miktar kuru ot verelim ve mutlaka enterotoksemi
aşısını yaptırın.
YOĞUN
KUZU BESİSİ ( ENTANSİF)
Önce
kuzu büyütme yemine azar azar besi yemi katılır.
Sonra her iki yem ayrı ayrı yemliklere konur. Bir
hafta geçtikten sonra büyütme yemi kesilir.
Besiye
alınan kuzular sütten kesilirler. Erkek kuzuların
besi kabiliyeti daha yüksektir. O yüzden erkek
kuzularla çalışmak daha karlıdır.
SÜT
KUZUSU BESİSİ
Kuzu
hem anasını emer hem de bolca kesif yem yer.
Kuzulara 2 haftalık olduktan sonra ana sütüne
ilaveten yiyebildikleri kadar kesif yem vermeliyiz.
KOYUN
BESLENMESİNDE DİKKAT EDİLECEK KONULAR
1-
Dönemler itibariyle yapacağımız yem değişikliğine
yavaş yavaş geçilmelidir.
2- Mera
dönemi başlangıcında meraya çıkış saatleri yavaş
yavaş artırılarak devam edilmelidir.
3-
Aşırı çiğ ve kırağının olduğu dönemlerde meraya
çıkmadan önce bir miktar kuru ot veya saman verilip
ondan sonra çıkarılmalıdır.
4-
Verilen yem ne olursa olsun küflü ve kokuşmuş
olmamasına özen gösterilmelidir.
5-
Doğumun hemen akabinde anaya soğuk su
verilmemelidir.
AĞIL YERİ
SEÇİMİNDE DİKKAT EDİLECEK KONULAR
1- Taban suyu yüksek olmamalı
2- Meraya yakın olmalı
3- Meyilli arazi üzerinde olmalı
4- Yerleşim biriminden uzak olmalı
5- Kuzey rüzgarlarına kapalı olmalı
AĞIL
YAPIMINDA DİKKAT EDİLECEK KONULAR
1- Bölgenin iklimine uygun olmalı
2- Hakim rüzgarlardan ve soğuktan korunmuş olmalı
3- İşlerin kolay görülmesine uygun olmalı
4- Hayvan sayısına yeterli olmalı
5- Maliyeti düşük olmalı
AĞIL ALAN
HESABI
Gebe ve
emziren koyun için : 2,25-2,5 m2
Erkek veya dişi toklu için : 0,5-0,6 m2
Koç için : 1,2-1,5 m2
Koyun için : 0,8- 1 m2
Süt emen kuzu için : 0,3-0,4 m2
Gezinti avlusu, ağılın kapladığı alanın iki katı
olmalı, etrafı 1 m. yükseklikte çevrilmelidir.
Koyunların altıda üstü de kuru olmalıdır.
Kaynak:Tarım bakanlığı yayınları.
|
